კვლევა · 2014
ცენტრიდანული კომპრესორის მუშა თვლების მუშაობა ლპი-ისა და ნპფ ხკს-ის ფრთების საშუალო ხაზებით
ლ. ართილაყვა
შედარება ANSYS 14.5-ში 8000 ბრ/წთ-ზე. მოცემულია სიჩქარეთა სამკუთხედები, ორი სამუშაო წერტილი და ხკს-ის ფრთის საშუალო ხაზის აგება ბერნულის ლემნისკატით.
DOI: 10.5281/zenodo.24080443
ორიგინალი PDF რუსულ ენაზე ↓შედარების პირობები და ძირითადი შედეგები
LPI აღნიშნავს ლენინგრადის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის მეთოდიკით აგებულ ფრთის საშუალო ხაზს. NPF HKS აღნიშნავს სამეცნიერო-საწარმოო ფირმა „ხიმმაშ-კომპრესორ სერვისის“ მეთოდიკით აგებულ საშუალო ხაზს. ავტორი: ლ. ართილაყვა.
კვლევა ჩატარდა 2014 წელს. ANSYS 14.5-ის შედეგებით შედარებულია ფრთის ორი ფორმა 8000 ბრ/წთ სიხშირესა და დიფუზორის შემდეგ 126,7 კპა წნევაზე. განხილულ სამუშაო წერტილებში HKS-ის მასური ხარჯი 23,6%-ით მეტი იყო, სიმძლავრე კი 10,2%-ით გაიზარდა. სიმძლავრისა და ხარჯის შეფარდებით დადგენილი კუთრი მუშაობა 10,85%-ით შემცირდა. ჰიდრავლიკური მარგი ქმედების კოეფიციენტი (მქკ) 7,17 პროცენტული პუნქტით მეტია, ხოლო დაწნევების შეფარდებით დათვლილი პოლიტროპული მქკ — 4,46 პროცენტული პუნქტით.
სამუშაო გარემოა ჰაერი. შეწოვის პირობებია 101 კპა და 298 კ. მიღებულია cₚ = 1,006 კჯ·კგ⁻¹·კ⁻¹ და k = 1,4. მოცულობითი ხარჯის გადასაანგარიშებლად გამოყენებულია სიმკვრივე 1,1455 კგ·მ⁻³. წნევების შეფარდება განხილულია მე-6 ნაწილში.
ორივე ბორბალს აქვს 21 ფრთა, გარე დიამეტრი 0,560 მ და გამოსასვლელის სიგანე 0,037 მ. დიფუზორის დიამეტრია 0,560–0,880 მ, სიგანე — 0,037 მ. ფრთის საშუალო ხაზის შესასვლელი კუთხე ორივე შემთხვევაში 39,069°-ია. გამოსასვლელი კუთხე HKS-ისთვის 61,829°-ია, LPI-ისთვის — 72,642°.
ცხრილი 1. წარმადობა, სიმძლავრე და მქკ. მონაცემთა რიგი: HKS, LPI, HKS-ის სხვაობა LPI-სთან.
მოცულობითი ხარჯი საწყისი ცხრილის მიხედვით, მ³/სთ — 27 323 | 22 109 | +23,6%. მასური ხარჯი G, კგ/სთ — 31 298 | 25 326 | +23,6%. მასური ხარჯი ṁ, კგ/წმ — 8,694 | 7,035 | +23,6%.
სიმძლავრე N, კვტ — 213,548 | 193,829 | +10,2%. კუთრი მუშაობა, კჯ/კგ — 24,56 | 27,55 | −10,85%. ჰიდრავლიკური მქკ — 93,38% | 86,21% | +7,17 პროცენტული პუნქტი. დაწნევებით გამოთვლილი პოლიტროპული მქკ — 85,03% | 80,56% | +4,46 პროცენტული პუნქტი.
საწყის ცხრილში მოცულობითი ხარჯის ერთეული მოცემულია როგორც ნმ³/სთ. რიცხვები მიღებულია G-ის გაყოფით 1,1455 კგ/მ³ სიმკვრივეზე. ნორმალური პირობები ცალკე მითითებული არ არის. პროცენტული სხვაობა გამოთვლილია LPI-ს მიმართ.
მონაცემთა წყარო — „LPI-ისა და NPF HKS-ის ფრთების საშუალო ხაზების მქონე სამუშაო ბორბლების თერმოგაზდინამიკური გაანგარიშების შედეგები“, ANSYS 14.5, ფაილი lpi_xkc.1.pdf, გვ. 1–2.
სამუშაო ბორბალი და დიფუზორი
კვეთი 1 მდებარეობს ბორბლის შესასვლელზე, 2 — ბორბლის გამოსასვლელზე, 3 — დიფუზორის შესასვლელზე, 4 — დიფუზორის გამოსასვლელზე. წნევისა და ტემპერატურის აღნიშვნები საწყის ცხრილს შეესაბამება.
ცხრილი 2. ნაკადის პარამეტრები და გაანგარიშებული დაწნევები. თითოეულ ჩანაწერში ჯერ HKS-ის, შემდეგ LPI-ის მნიშვნელობაა მოცემული.
წნევები P₁ და P₂, კპა — 89,9 და 112,9 | 94,2 და 114,5. წნევები P₃ და P₄, კპა — 114,0 და 126,7 | 115,1 და 126,7.
ტემპერატურები T₁ და T₂, კ — 288,3 და 311,2 | 292,1 და 313,0. ტემპერატურები T₃ და T₄, კ — 311,0 და 321,5 | 313,4 და 323,2.
აბსოლუტური სიჩქარეების მოდულები C₁ და C₂, მ/წმ — 106,7 და 183,2 | 106,3 და 168,5. ფარდობითი სიჩქარე r–θ სიბრტყეში, მ/წმ — 152,41 და 120,18 | 141,02 და 112,32.
რადიალური მდგენელები Cᵣ₁ და Cᵣ₂, მ/წმ — 102,5 და 92,6 | 98,0 და 74,9. წრიული მდგენელები Cᵤ₁ და Cᵤ₂, მ/წმ — 29,6 და 158,0 | 41,0 და 150,9. ბორბლის წრიული სიჩქარეები U₁ და U₂, მ/წმ — 142,4 და 234,6 ორივე ვარიანტისთვის.
ხარჯის კოეფიციენტი φ₂ — 0,3947 | 0,3193. ფარდობითი ნაკადის გამოსასვლელი კუთხე β₂ — 50,40° | 41,82°. სიჩქარეთა სამკუთხედიდან მიღებული ჩამორჩენის კუთხე — 11,43° | 30,82°.
პოლიტროპული და იზოენტროპული დაწნევები, კჯ/კგ — 19,588 და 19,476 | 16,939 და 16,825. შიდა დაწნევა hᵢ — 23,037 | 21,025. დინამიკური დაწნევა hᴅ — 11,089 | 8,546. ეილერის დაწნევა hₑ — 32,852 | 29,563. სრული დაწნევა hᵢ + hᴅ — 34,126 | 29,572.
HKS-ის ბორბლის გამოსასვლელზე რადიალური სიჩქარე 23,6%-ით, წრიული სიჩქარე კი 4,7%-ით მეტია. ბორბალში სტატიკური წნევა HKS-ში 23,0 კპა-ით, LPI-ში კი 20,3 კპა-ით იმატებს. HKS-ის წნევა უშუალოდ ბორბლის შესასვლელზე 4,3 კპა-ით, გამოსასვლელზე კი 1,6 კპა-ით ნაკლებია.
დიფუზორში სტატიკური წნევა HKS-ისთვის 12,7 კპა-ით, LPI-ისთვის 11,6 კპა-ით იზრდება. ბორბალში მიღებული დინამიკური დაწნევაც HKS-ისთვის უფრო დიდია. დიფუზორის დანაკარგის შესადარებლად საჭიროა სრული წნევები მე-3 და მე-4 კვეთებში. ცხრილის კუთხეები აღდგენილია სიჩქარის გასაშუალოებული მდგენელებიდან. რიცხვითი ჩასმები მოცემულია სიჩქარეებისა და კუთხეების ნაწილში.
გეომეტრია და ANSYS-ის საწყისი მონაცემები
შედარებულია ორი სამუშაო წერტილი ბრუნვის ერთი და იმავე სიხშირით და დიფუზორის შემდეგ ერთნაირი წნევით. ველის გაანგარიშებული მნიშვნელობები აღებულია ANSYS 14.5-ის საარქივო ცხრილიდან. ქვემოთ გამიჯნულია გამოქვეყნებული რიცხვებიდან მიღებული სიდიდეები და ის სიდიდეები, რომელთათვისაც საჭიროა ველების ან გეომეტრიის საწყისი მონაცემები.
ცხრილი 3. ზომები და გაანგარიშების პარამეტრები. შესასვლელი, მილისის და საწყისი დიამეტრები Dᵢₙ, Dₕᵤᵦ და D₁, მ — 0,340; 0,156; 0,296 ორივე ვარიანტისთვის. დიამეტრები D₂, D₃ და D₄, მ — 0,560; 0,560; 0,880. სიგანეები b₁, b₂, b₃ და b₄, მ — 0,0514; 0,037; 0,037; 0,037. ფრთების რაოდენობა z = 21.
HKS | LPI. საშუალო ხაზის კუთხეები β₁ და β₂ — 39,069° და 61,829° | 39,069° და 72,642°. ბადის უჯრედები, მილიონი — 117,6 | 94,5. იტერაციების რაოდენობა — 150 ორივე ვარიანტისთვის. ბადისა და ფრთებს შორის არხის ფაქტორებია 1,5 და 3. საბოლოო ნაშთი ცხრილის მიხედვით — 7 × 10⁻⁶ ორივე ვარიანტისთვის.
ბორბლის მოცულობა Vₖ, მ³ — 0,0119704 | 0,0118533. ფრთებს შორის არხის მოცულობა Vₗ, მ³ — 0,000570019 | 0,000564443. ფრთის ფართობი S, მ² — 0,0152637 | 0,0145222. სტატიკური ენთალპიის დანაკარგი ΔH, კჯ — 0,0607534 | 0,10289. ერთეული და რიცხვები საწყისი წყაროდანაა. დანაკარგის განსაზღვრება, ნორმირების მასა და საკონტროლო მოცულობა იქ მითითებული არ არის.
გეომეტრიული ფართობები და მოცულობები. ფართობი მოცემულია მ²-ში, სიგრძე — მ-ში, მოცულობა — მ³-ში. A₂ გამოთვლილია ფრთებით არხის გადაფარვის გათვალისწინებამდე. ფრთის ფართობისა და ბორბლის მოცულობის დამოუკიდებლად შესამოწმებლად საჭიროა საწყისი ზედაპირები. ფორმულებში A აღნიშნავს HKS-ს, B — LPI-ს.
სტატიკური ენთალპიის დანაკარგის დამოუკიდებელ გაანგარიშებას სჭირდება საკონტროლო მოცულობა, დანაკარგის განსაზღვრება და ნორმირების საფუძველი. საბოლოო ნაშთის ტიპი საწყის ანგარიშში არ არის მითითებული.
ორიგინალის ფორმულები (გვ. 3)








ხარჯი და კუთრი მუშაობა
მასური ხარჯი ṁ მოცემულია კგ/წმ-ში, მოცულობითი ხარჯი Q — მ³/სთ-ში. ინტეგრირება ტარდება საკონტროლო კვეთზე. Cₙ მიმართულია კვეთის ნორმალის გასწვრივ.
მომენტი M მოცემულია ნ·მ-ში და აღდგენილია იმ დაშვებით, რომ N სამუშაო ბორბლის ლილვის სიმძლავრეა. კუთრი მაჩვენებელი q გამოსახულია ვტ·სთ/კგ-ში, ხოლო კუთრი მუშაობა l — კჯ/კგ-ში.
კვეთში პარამეტრების გასაშუალოება. წნევა, ტემპერატურა და სიჩქარის მდგენელები აღებულია ANSYS-ის ველებიდან. ფორმულა ასახავს მასური ნაკადით შეწონილ გასაშუალოებას. მისი გამეორებისთვის საჭიროა უჯრედებში პარამეტრების მნიშვნელობები და გამოყენებული გასაშუალოების წესის დადასტურება.
ორიგინალის ფორმულები (გვ. 4)

















სიჩქარეთა სამკუთხედები
ბორბლის წრიული სიჩქარე, მ/წმ. სიჩქარეთა სამკუთხედებისთვის გამოიყენება დამრგვალებული მნიშვნელობები U₁ = 142,4 და U₂ = 234,6 მ/წმ. U₁ შეესაბამება შესასვლელ დიამეტრს 0,340 მ.
აბსოლუტური და ფარდობითი სიჩქარეების გეგმილები, მ/წმ. გეგმილები აღდგენილია გასაშუალოებული მდგენელებიდან. დინამიკური დაწნევისთვის გამოიყენება გაანგარიშებული ველიდან აღებული აბსოლუტური სიჩქარეების მოდულები.
ცალკე ნაჩვენებია ხარჯისა და თეორიული დაწნევის კოეფიციენტების გაანგარიშება.
ორიგინალის ფორმულები (გვ. 5)




















ნაკადის კუთხეები
კუთხეები აღდგენილია სიჩქარის საშუალო მდგენელებიდან. ჩამორჩენის კუთხე δ გამოითვლება ფრთის საშუალო ხაზის კუთხესა და აღდგენილ ფარდობით კუთხეს შორის სხვაობით. ყველა აღდგენილი კუთხე ეკუთვნის გასაშუალოებული მდგენელებით აგებულ სიჩქარეთა სამკუთხედებს.
ორიგინალის ფორმულები (გვ. 6)










სტატიკური წნევა და დაწნევები
გამოთვლილია წნევათა სხვაობები კპა-ში, წნევათა შეფარდებები, პოლიტროპის მაჩვენებელი, აგრეთვე პოლიტროპული და იზოენტროპული დაწნევები კჯ/კგ-ში.
შემოწმებით გაანგარიშებაში მიღებულია R = 0,287 კჯ·კგ⁻¹·კ⁻¹ და k = 1,4.
ორიგინალის ფორმულები (გვ. 7)

















ენერგეტიკული ბალანსი და მქკ
გამოთვლილია შიდა, ეილერისა და დინამიკური დაწნევები კჯ/კგ-ში, სრული დაწნევა და რეაქტიულობის ხარისხი, ჰიდრავლიკური მქკ და დაწნევათა შეფარდებით განსაზღვრული პოლიტროპული მქკ.
თითოეულ წყვილში გამოყენებულია გაანგარიშების ერთი და იგივე წესი. მქკ-ის სხვაობა გამოთვლილია ცალკეული მნიშვნელობების დამრგვალებამდე.
ორიგინალის ფორმულები (გვ. 8)


















გეომეტრია და კინემატიკა ბორბლის გამოსასვლელზე
ორივე ვარიანტში ფრთის საშუალო ხაზის შესასვლელი კუთხე 39,069°-ია და შესასვლელი დიამეტრები ემთხვევა. გამოსასვლელზე საშუალო ხაზის კუთხე აითვლება ბრუნვის საწინააღმდეგოდ მიმართული მხებიდან რადიალური მიმართულებისკენ. ამ წესით 90° რადიალურ მიმართულებას შეესაბამება. HKS-ის ხაზი (61,829°) უფრო მეტადაა უკან მოხრილი, LPI-ის ხაზი (72,642°) კი რადიალურ მიმართულებასთან უფრო ახლოსაა.
ნახ. 1 ასახავს მე-2 კვეთში საშუალო მდგენელებით აგებულ სამკუთხედებს. HKS-ის რადიალური მდგენელი 23,6%-ით, წრიული კი 4,7%-ით მეტია. გეომეტრიული კუთხე შედარებულია ფარდობით კუთხესთან β₂. უძრავი დიფუზორის შესასვლელ პირობებს აღწერს აბსოლუტური კუთხე α₂.
ნახ. 1. გამოსასვლელის სიჩქარეთა სამკუთხედები ერთსა და იმავე მასშტაბში. ჰორიზონტალური ღერძი ასახავს ბრუნვის მიმართულებით წრიულ მდგენელს, ვერტიკალური — გარეთ მიმართულ რადიალურ მდგენელს. ვექტორები იკვრება თანაფარდობით C₂ = U₂ + W₂. ნაჩვენებია რადიალურ-წრიულ სიბრტყეზე გეგმილი.
თუ ნაკადი ფრთის საშუალო ხაზის მიმართულებით გამოვიდოდა, გამოთვლილი წრიული მდგენელი LPI-ისთვის უფრო მაღალი იქნებოდა. გაანგარიშებულ ნაკადში შედეგი შებრუნებულია. შედარება ტარდება თითოეული ბორბლის საკუთარი ხარჯის პირობებში. სხვაობები 27,01 და 60,29 მ/წმ აღწერს გეომეტრიულ ორიენტირთან კინემატიკურ გადახრას.
HKS-ის ნაკლები გადახრა შეესაბამება ნაკადის გამოსვლას საშუალო ხაზის მიმართულებასთან უფრო ახლოს, გასაშუალოებულ კვეთში. ამ კუთხით ნაკადის მოწყვეტის მასშტაბის დადგენა შეუძლებელია. ნახ. 6 ასახავს ნაკადის ადგილობრივ ბრუნვას Swirling Strength კრიტერიუმით. მოწყვეტისა და რეცირკულაციის შესამოწმებლად საჭიროა ორივე ბორბლისთვის კედელთან სიჩქარისა და კედელზე მხები ძაბვის შესადარებელი ველები.
ადგილობრივი ბრუნვის კრიტერიუმი აღწერილია Zhou J., Adrian R. J., Balachandar S., Kendall T. M.-ის ნაშრომში, J. Fluid Mech., 1999, ტ. 387, გვ. 353–396. DOI 10.1017/S002211209900467X.
ორიგინალის ფორმულები (გვ. 9)







ნაკადის დაგრეხა, დაწნევა და დიფუზორი
ეილერის დაწნევების სხვაობას ორი თითქმის თანაბარი წვლილი ქმნის. HKS-ისთვის უფრო მაღალია გამოსასვლელზე დაგრეხა და უფრო დაბალია შესასვლელზე ბრუნვის თანმიმართული დაგრეხა. სხვაობა გამოთვლილია როგორც HKS-ის მნიშვნელობას გამოკლებული LPI-ის მნიშვნელობა და მოცემულია კჯ/კგ-ში.
გამოსასვლელი სიჩქარეების მოდულების მიხედვით მე-2 კვეთში ნაკადის კინეტიკური ენერგია HKS-ისთვის უფრო დიდია. დინამიკური დაწნევა hᴅ გამოხატავს კინეტიკური ენერგიის მატებას პირველი კვეთიდან მეორემდე. ამ მატების წილი hᵢ + hᴅ ჯამში არის 32,5% HKS-ისთვის და 28,9% LPI-ისთვის.
დიფუზორში სტატიკური წნევა HKS-ის შემთხვევაში 12,7 კპა-ით, LPI-ის შემთხვევაში 11,6 კპა-ით გაიზარდა. საბოლოო წნევა ერთნაირია. მე-3 კვეთში HKS-ის სტატიკური წნევა 1,1 კპა-ით დაბალია. ეს სხვაობები აღწერს სტატიკური წნევის მატებას. წნევის აღდგენის ეფექტიანობისა და დანაკარგის შესაფასებლად საჭიროა ნორმირება დიფუზორის შესასვლელზე არსებული დინამიკური წნევით.
P₀₃ და P₀₄ სრული წნევებია მე-3 და მე-4 კვეთებში. ორივე ვარიანტისთვის საჭიროა გასაშუალოების ერთი წესი. ამ კოეფიციენტების მნიშვნელში ბორბლის hᴅ-ის ჩასმა სხვადასხვა კვეთსა და სიდიდეს გააერთიანებდა. მოცემული მონაცემებით სრული წნევის დანაკარგის მიხედვით დიფუზორების შედარება ვერ ხერხდება.
ორიგინალის ფორმულები (გვ. 10)









საშუალო ხაზის გავლენა ერთნაირი ხარჯის პირობებში
ლემნისკატის შესახებ ნაშრომის მე-2 ნახაზიდან აღებულია LPI-ის ხაზის 18 ვექტორული წერტილი. რადიალური კოორდინატი დაყვანილია 148–280 მმ დიაპაზონზე. ინტერპოლირებული წრიული კოორდინატი შესწორდა კუბური პოლინომით ისე, რომ ბოლოებში მისი მნიშვნელობები და პირველი წარმოებულები HKS-ის აღდგენილ ხაზს დაემთხვეს. გამოყენებულია ორი მეთოდი — კუბური სპლაინი და ფორმის შემნახველი ნაწილ-ნაწილ კუბური ინტერპოლაცია. მიღებული LPI-ის ხაზი შესადარებლად დაყვანილი გეომეტრიაა და განსხვავდება ANSYS-ის საწყისი მოდელისგან.
ორივე ვარიანტისთვის შესასვლელი და გამოსასვლელი კუთხეებია 39,069° და 61,811°, მასური ხარჯი — 8,694 კგ/წმ, ფრთების რაოდენობა — 21. არხის სიგანე ხაზოვნად იცვლება 51,4-დან 37,0 მმ-მდე. ფრთის სისქე მუდმივია და 3 მმ-ს შეადგენს, სიმკვრივეა 1,1455 კგ/მ³, დარსის კოეფიციენტი — 0,020.
ხახუნის დანაკარგის ერთგანზომილებიანი შეფასება. g — მიახლოებითი ღრეჩო ფრთებს შორის, A — გასასვლელის ჯამური ფართობი, b — არხის სიგანე, t — ფრთის სისქე, z — ფრთების რაოდენობა, s — საშუალო ხაზის სიგრძე, Dₕ — ჰიდრავლიკური დიამეტრი, Q — მოცულობითი ხარჯი მოდელში.
ცხრილი 4. შეფასება დამთხვევადი ბოლოებითა და მხებებით, HKS | ნახაზიდან აღდგენილი LPI. საშუალო ხაზის სიგრძე, მმ — 154,688 | 154,745–154,747. მინიმალური გამოთვლილი გასასვლელი ფართობი, სმ² — 268,86 | 268,86. ხახუნის კუთრი დანაკარგი, კჯ/კგ — 1,048 | 1,084–1,090.
მოცემული დაშვებებით ლემნისკატის ვარიანტში შეფასებული ხახუნის დანაკარგი 3,3–3,8%-ით, ანუ 36–42 ჯ/კგ-ით ნაკლებია. მინიმალური გასასვლელი ფართობები ემთხვევა. ინტეგრალური შეფასება დამოკიდებულია ფართობის, ჰიდრავლიკური დიამეტრისა და სიჩქარის ცვლილებაზე მთელ არხში. მოდელი არ მოიცავს მეორეულ ნაკადებს, მოწყვეტასა და შერევის დანაკარგებს. მოცემული პროცენტი ეხება ხახუნის შეფასებას. საფეხურის მქკ-ის ზრდა ცალკე უნდა განისაზღვროს.
წყარო — ლ. ართილაყვა, „ცენტრიდანული კომპრესორის სამუშაო ბორბალი ბერნულის ლემნისკატის ფრაგმენტის ფორმის მქონე ფრთის საშუალო ხაზით“, 2024, ნახაზი 2. ერთგანზომილებიანი მოდელის ფორმულები მოცემულია საშუალო ხაზების შედარებით გაანგარიშებაში.
ორიგინალის ფორმულები (გვ. 11)




სამუშაო ბორბლების შედარების დასკვნები
გეომეტრია. HKS-ის საშუალო ხაზი აიგება ბერნულის ლემნისკატის ფრაგმენტიდან. −86,25286°-იანი მობრუნება განსაზღვრავს ფრთის კონსტრუქციულ შესასვლელ კუთხეს 39,069°. თანაბარი მასშტაბირება კოეფიციენტით 0,6171998 ხაზის ბოლოს ათავსებს 280 მმ რადიუსის გარე წრეწირზე. აღდგენილი გამოსასვლელი კუთხე 61,811°-ია და საწყისი მნიშვნელობისგან 61,829° მხოლოდ 0,018°-ით განსხვავდება. რკალის სიგრძისა (154,688 მმ) და ქორდის სიგრძის (154,492 მმ) სიახლოვე თავისთავად არ განსაზღვრავს წნევის განაწილებას.
საწყისი სამუშაო წერტილები. 8000 ბრ/წთ სიხშირესა და დიფუზორის შემდეგ ერთსა და იმავე 126,7 კპა სტატიკურ წნევაზე HKS-ის მასური ხარჯი 23,6%-ით მეტია (8,694 და 7,035 კგ/წმ), სიმძლავრისა და ხარჯის შეფარდებით მიღებული კუთრი მუშაობა კი 10,85%-ით ნაკლებია (24,56 და 27,55 კჯ/კგ). HKS-ის ეილერის დაწნევა 3,29 კჯ/კგ-ით მეტია. უფრო დიდი გამოსასვლელი დაგრეხის წვლილია 1,67 კჯ/კგ, შესასვლელზე ნაკლები თანმიმართული დაგრეხის წვლილი — 1,62 კჯ/კგ.
კინემატიკა. გასაშუალოებული სიჩქარის მდგენელებით აღდგენილი ფარდობითი ნაკადის ჩამორჩენა საშუალო ხაზიდან HKS-ში 11,43°-ია, LPI-ში — 30,82°. ეს კუთხეები აღწერს გამოსასვლელ მიმართულებას. მოწყვეტის ზონების სიგრძის დასადგენად საჭიროა კედლის მიმდებარე შესადარებელი ველები. პოლიტროპის მაჩვენებლები 1,50495 და 1,54826 აკავშირებს წნევასა და ტემპერატურას პირველ და მეორე კვეთებში. ხახუნისა და თბოგაცვლის ცალ-ცალკე შეფასებას დამატებითი მონაცემები სჭირდება.
მქკ და ბალანსი. ნაშრომში მიღებული განსაზღვრებებით HKS-ის ჰიდრავლიკური მქკ 7,17 პროცენტული პუნქტით მეტია, ბორბლის კვეთებს შორის დაწნევებით გამოთვლილი პოლიტროპული მქკ კი 4,46 პროცენტული პუნქტით მეტია. საფეხურის მქკ-სთვის საჭიროა შეთანხმებული სრული პარამეტრები ბორბლამდე და დიფუზორის შემდეგ. სიმძლავრიდან მიღებულ კუთრ მუშაობასა და სრული ენთალპიის მატებას შორის სხვაობის გასარკვევად საჭიროა მომენტის, საკონტროლო მოცულობის საზღვრებისა და მასისა და ენერგიის ნაკადების ნიშნების შემოწმება.
ხაზის ფორმის წვლილი. ერთნაირი ბოლოებით, მხებებითა და ხარჯით ერთგანზომილებიანი შეფასება HKS-ისთვის 3,3–3,8%-ით ნაკლებ ხახუნის დანაკარგს იძლევა ნახაზიდან დაყვანილ LPI-ის ხაზთან შედარებით. საწყის სამუშაო წერტილებში მიღებული უპირატესობა და შეთანხმებულ გეომეტრიაზე ხახუნის შეფასება ორ სხვადასხვა შედარებას ეხება. სიმრუდის განაწილების წვლილი საფეხურის მქკ-ში შეიძლება შეფასდეს წყვილური სამგანზომილებიანი გაანგარიშებით ერთნაირ ხარჯებზე. საწარმოო დანერგვისთვის საჭიროა სტენდური შემოწმებაც.
აგების ფორმულები, ნახაზი და კოორდინატთა ცხრილი მოცემულია HKS-ის საშუალო ხაზის დანართში.
დანართი. ფრთებს შორის არხების საარქივო რუკები
მონიშნულ რუკებზე LPI-ის ხარჯი 0,3023 კგ/წმ-ია, HKS-ის კი 0,3464 კგ/წმ. მათი შესაბამისობა 1–3 ცხრილების სამუშაო წერტილებთან დადგენილი არ არის. რუკები გამოსახულ რეჟიმებში ნაკადის სტრუქტურას აჩვენებს.
ნახ. 2. LPI მარცხნივ, HKS მარჯვნივ. ხედი საფარი დისკის მხრიდან. ფარდობითი სიჩქარის მოდულის სკალა 0–400 მ/წმ.
ნახ. 3. LPI მარცხნივ, HKS მარჯვნივ. ხედი ძირითადი დისკის მხრიდან. ხარჯები და სკალა იგივეა.
საფარი დისკის მხარეს LPI-ისთვის ფერთა კონტრასტი ფრთების ბიჯის გასწვრივ უფრო თვალსაჩინოა. დიფუზორის შესასვლელთან არაერთგვაროვნების რაოდენობრივი შედარებისთვის საჭიროა რადიალური სიჩქარისა და ნაკადის აბსოლუტური კუთხის ველები ერთი და იმავე კვეთის მთელ სიმაღლეზე.




დანართი. ნაკადი სამუშაო ბორბლის შემდეგ
ნახ. 4. დენის ხაზები ძირითადი და საფარი დისკების მხრიდან. სიჩქარის სკალა 1,343–248,5 მ/წმ.
ნახ. 5. სიჩქარის მოდულისა და სტატიკური წნევის რუკები. სკალები 0–235,5 მ/წმ და 50–129,6 კპა. საარქივო მასალებში ამ რუკებისთვის ფრთის პროფილი, ხარჯი, კვეთების სიმაღლე და სიჩქარის ათვლის სისტემა დადგენილი არ არის.
ნახ. 5-ის გარე რგოლურ არეში ფერთა სკალის მიხედვით სიჩქარე კლებულობს, სტატიკური წნევა კი იმატებს. წინა რედაქციაში 0,306-დან 0,416 მ-მდე რადიუსებზე მიახლოებით მიიღეს 160 → 85 მ/წმ და 118 → 125 კპა. მნიშვნელობები სხვადასხვა რუკაზეა წაკითხული და თითოეულ რუკას ცალ-ცალკე ახასიათებს.
საწყისი გამოსახულების მასშტაბით 990 პიქსელი 0,400 მ-ს შეესაბამება. რგოლის დიამეტრების, სიჩქარის კლებისა და წნევის მატების შეფასებები ცალკეა ნაჩვენები.
ორიგინალის ფორმულები (გვ. 14)








დანართი. გრიგალური ზონები და სიჩქარის შეფასება
ნახ. 6. ადგილობრივი ბრუნვის ინტენსივობა (Swirling Strength), 0–1643 წმ⁻¹. რუკა გამოყოფს ნაკადის ადგილობრივი ბრუნვის არეებს.
ნახ. 7. HKS საფარი დისკის მხრიდან. მარცხნივ — რუკის გაციფრულება 0,3464 კგ/წმ ხარჯზე. მარჯვნივ — 0,3023 კგ/წმ ხარჯზე შეფასებული ველის ქვედა ზღვარი. ერთი სიჩქარის მდგენელის მასშტაბი შეიცვალა, ორი დანარჩენი უცვლელად იქნა მიღებული. შედეგი საარქივო ვიზუალიზაციაზე დაფუძნებული მიახლოებითი შეფასებაა.
ორიგინალის ფორმულები (გვ. 15)



დანართი. NPF HKS-ის ფრთის საშუალო ხაზის აგება
გეომეტრიული აღდგენა ბერნულის ლემნისკატის ფრაგმენტიდან. ფრთის დასაწყისის დიამეტრია D₁ = 296 მმ, გარე დიამეტრი D₂ = 560 მმ. შესასვლელი კუთხეა β₁ = 39,069°. კუთხეები აითვლება ბრუნვის საწინააღმდეგო მხებიდან რადიალური მიმართულებისკენ. ბრუნვის ღერძი გლობალური კოორდინატების სათავეზე O გადის. დადებითად მიღებულია საათის ისრის საწინააღმდეგო ბრუნვა.
1. შეირჩევა ლემნისკატის ფრაგმენტი. C = D₂ − D₁ = 560 − 296 = 264 მმ. a = C/(2√2) = 93,338 მმ. ორდინატის ნიშანი აღებულია საწყისი ნაშრომის პირველი ნახაზიდან. ფრაგმენტის საწყისი და ბოლო წერტილები ლოკალური კოორდინატების სათავის მიმართ სიმეტრიულია. მათი ორდინატებია −83,378 და +83,378 მმ.
2. შესასვლელი წერტილი და მხები შეთავსდება. ფრაგმენტის შესასვლელი Q₁ თავსდება წერტილში P₁ = (148; 0) მმ. მობრუნება განისაზღვრება გლობალური X ღერძის მიმართ მხების მოცემული და საწყისი მიმართულებების სხვაობით. γ = (39,069° − 90°) − 35,32186° = −86,25286°.
3. გამოსასვლელი დაყვანილია გარე წრეწირზე. P₁-დან მობრუნებული ქორდის გასწვრივ გაივლება სხივი r₂ = 280 მმ წრეწირთან გადაკვეთამდე. მრუდი თანაბრად მასშტაბირდება P₁-დან. მასშტაბირების კოეფიციენტი kₘ = 154,4915/250,3104 = 0,6171998. R(γ) არის γ კუთხით სიბრტყეზე მობრუნების მატრიცა.
ორიგინალის ფორმულები (გვ. 16)



დანართი. აღდგენილი ნახაზი და კოორდინატები
სამუშაო ბორბლის ხედი გეგმაში. ორივე ღერძზე ერთნაირი მასშტაბია, კოორდინატები მოცემულია მილიმეტრებში. ნახაზზე მითითებულია HKS-ის საშუალო ხაზი და ქორდა P₁P₂.
საყრდენი წერტილები. t იცვლება შესასვლელიდან (0) გამოსასვლელამდე (1). ჩანაწერის რიგია t | X, მმ | Y, მმ | r, მმ.
0,00 | 148,000 | 0,000 | 148,000. 0,10 | 157,421 | −10,929 | 157,800. 0,20 | 167,823 | −21,794 | 169,232. 0,30 | 179,062 | −32,605 | 182,006.
0,40 | 190,923 | −43,374 | 195,787. 0,50 | 203,115 | −54,122 | 210,203. 0,60 | 215,308 | −64,870 | 224,868. 0,70 | 227,169 | −75,639 | 239,431.
0,80 | 238,408 | −86,450 | 253,598. 0,90 | 248,810 | −97,315 | 267,164. 1,00 | 258,231 | −108,244 | 280,000.
ქორდის სიგრძე 154,492 მმ-ია, რკალის სიგრძე — 154,688 მმ. გამოსასვლელი კუთხე 61,811°-ია. საწყის ცხრილში β₂ = 61,829°. სხვაობის მოდულია 0,018°.
წყაროები — ლ. ართილაყვა, „ცენტრიდანული კომპრესორის სამუშაო ბორბალი ბერნულის ლემნისკატის ფრაგმენტის ფორმის მქონე ფრთის საშუალო ხაზით“, 2024, გვ. 5–9. ზომები და კუთხეები აღებულია LPI-ისა და NPF HKS-ის ბორბლების გაანგარიშების საწყისი ცხრილიდან (lpi_xkc.1.pdf).
