ლევან
ართილაყვა

ქართველი მეცნიერი · ინჟინერი · გამომგონებელი

ქიმიურ წარმოებაში საინჟინრო გადაწყვეტებიდან საერთაშორისო საექსპერტო საქმიანობამდე

1954დაიბადა ბათუმში

1987ჩერნობილის ატომურ ელექტროსადგურზე ავარიის შედეგების ლიკვიდაცია

18საპატენტო პუბლიკაცია

2014არჩეულ იქნა უკრაინის მეცნიერებათა აკადემიის — მეცნიერთა სრულიად უკრაინის საზოგადოებრივი ორგანიზაციის — აკადემიკოსად

01 — ბიოგრაფია

ანალიზზე დაფუძნებული
საინჟინრო გზა

ლევან ართილაყვა — ქართველი მეცნიერი, ინჟინერი და გამომგონებელი. ლევან შალვას ძე ართილაყვა დაიბადა 1954 წლის 3 სექტემბერს ბათუმში. იგი არის მაღალი ენერგიებისა და ტემპერატურების ქიმიის, ქიმიური მანქანათმშენებლობისა და საკომპრესორო მოწყობილობების სპეციალისტი და საერთაშორისო ტექნიკური ექსპერტი.

მისი პროფესიული გზა აერთიანებს მსხვილ ქიმიურ საწარმოში მუშაობას, არასტანდარტული საავარიო-სარემონტო ამოცანების გადაწყვეტას, საერთაშორისო საექსპერტო საქმიანობას, გამომგონებლობასა და ჩერნობილის ატომურ ელექტროსადგურზე ავარიის შედეგების ლიკვიდაციაში მონაწილეობას.

მისი მუშაობის დამახასიათებელი ნიშანია გადაწყვეტილების ძიება კონკრეტული პროცესის მექანიკის, მანქანათა დინამიკისა და თერმოდინამიკის საფუძველზე, როდესაც სტანდარტული სარემონტო პროცედურები საკმარისი არ არის.

02 — განათლება

პროფესიული მომზადება

მოსკოვის ქიმიური მანქანათმშენებლობის ინსტიტუტი

1976–1981 წლებში ლევან ართილაყვა სწავლობდა მოსკოვის ქიმიური მანქანათმშენებლობის ინსტიტუტში (МИХМ) — სსრკ-ის წამყვან უმაღლეს სასწავლო და სამეცნიერო ცენტრში ქიმიური მანქანათმშენებლობის, ქიმიური ტექნოლოგიის პროცესებისა და აპარატების, საკომპრესორო და კრიოგენული ტექნიკის დარგებში.

სპეციალიზაციას გადიოდა პროფესორ ალექსანდრე ადოლფის ძე გუხმანთან.

მოსკოვის ქიმიური მანქანათმშენებლობის ინსტიტუტის შენობა — МИХМ · მოსკოვის ქიმიური მანქანათმშენებლობის ინსტიტუტი

სხვადასხვა წლებში ინსტიტუტში ასწავლიდნენ და სამეცნიერო კათედრებს ხელმძღვანელობდნენ გამოჩენილი მეცნიერები: ნობელის პრემიის ლაურეატი, აკადემიკოსი პეტრე ლეონიდეს ძე კაპიცა; აკადემიკოსები ივანე ივანეს ძე არტობოლევსკი, მიხეილ ვიქტორის ძე კირპიჩოვი, ანატოლი მაქსიმეს ძე კუტეპოვი და იაკობ მიხეილის ძე კოლოტირკინი; სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი ვიქტორ ვიაჩესლავის ძე კაფაროვი; პროფესორები ალექსანდრე ადოლფის ძე გუხმანი, ალექსანდრე ნიკოლოზის ძე პლანოვსკი, გიორგი ლვოვის ძე ვიხმანი, ალექსანდრე ნიკოლოზის ძე შერსტიუკი, ვიქტორ მიხეილის ძე ბროდიანსკი და ვლადიმერ ანდრიას ძე იუდინი. მათი სამეცნიერო სკოლები განსაზღვრავდა ქიმიური მანქანათმშენებლობის, ტექნიკური თერმოდინამიკის, თბო- და მასაგადაცემის, კრიოგენული ტექნიკის, მანქანათა თეორიისა და ქიმიურ-ტექნოლოგიური პროცესების მათემატიკური მოდელირების განვითარებას.

ინსტიტუტში სწავლამ ლევან ართილაყვას მყარი საინჟინრო საფუძველი მისცა და საფუძვლად დაედო მის შემდგომ საქმიანობას მაღალი ენერგიებისა და ტემპერატურების ქიმიის, საკომპრესორო ტექნიკისა და სამრეწველო წარმოებების მოდერნიზაციის სფეროებში.

ლევან ართილაყვა — ტექნიკური გადაწყვეტილებები →

03 — საინჟინრო საქმიანობა

გადაწყვეტილებები განსაკუთრებით რთული მოწყობილობებისთვის

პროფესიული საქმიანობის მნიშვნელოვანი ნაწილი დაკავშირებულია სევეროდონეცკის საწარმოო გაერთიანება „აზოტთან“ და Borsig-ის, Esslingen-ის, Halberg-ის, Schwarzkopf-ისა და 2ШЛК-1420-ის კომპრესორებთან.

2ШЛК-1420 · 1986

მუხლა ლილვის ძირითადი ყელის აღდგენა დემონტაჟის გარეშე

1986 წელს 2ШЛК-1420 კომპრესორზე ძირითადი საკისრის გამოდნობის შემდეგ დაზიანდა 550 მმ დიამეტრის ძირითადი ყელის ზედაპირი. ჩვეულებრივი შეკეთება მოითხოვდა მუხლა ლილვისა და მთავარი ელექტროძრავის როტორის, საერთო მასით 62 ტონა, დემონტაჟსა და მწარმოებელ ქარხანაში გაგზავნას.

ლევან ართილაყვამ შეიმუშავა და განახორციელა დაზიანებული ყელის უშუალოდ კომპრესორზე მოჩარხვის ტექნოლოგია. ამისათვის მან დააპროექტა სპეციალური სახარატო დაზგა, რომელიც კომპრესორის ჩარჩოზე დამონტაჟდა. დაუზიანებელი ძირითადი ყელის მხარეს ლილვი საშტატო საყრდენზე რჩებოდა, ხოლო დასამუშავებელ ყელთან მას დამონტაჟებული ლიუნეტი იჭერდა.

ლილვის ბრუნვას უზრუნველყოფდა საშტატო ლილვმბრუნავი მექანიზმი მთავარი ელექტროძრავის როტორის კბილანა გვირგვინის მეშვეობით. სუპორტის გრძივი მიწოდებისთვის გამოიყენებოდა ბოლო მუხლის მოძრაობა: მბიძგავისა და მალტური ჯვრის მეშვეობით იგი გადაეცემოდა სავალ ხრახნს და უზრუნველყოფდა საჭრისის პერიოდულ მიწოდებას, შეთანხმებულს დასამუშავებელი ლილვის ბრუნვასთან.

ამგვარად, კომპრესორის ჩარჩო სარემონტო დაზგის ბაზას წარმოადგენდა, საშტატო ლილვმბრუნავი მექანიზმი ბრუნვას უზრუნველყოფდა, ხოლო თავად მუხლა ლილვი იარაღის მიწოდების მექანიზმს ამოძრავებდა. შავი დამუშავებისას იხსნებოდა 2 მმ ლითონი, სუფთა დამუშავებისას — 0,1 მმ. ამ გადაწყვეტილებამ შესაძლებელი გახადა დაზიანებული ძირითადი ყელის მოჩარხვა მძიმე აგრეგატის დემონტაჟის გარეშე.

↗

Borsig · 1988

დინამიკური დატვირთვების გადანაწილება

საინჟინრო მიდგომის კიდევ ერთი დამახასიათებელი მაგალითი იყო Borsig-ის კომპრესორზე შექმნილი ვითარება, როდესაც ჩარჩოს საპასუხისმგებლო ნაწილში ბზარი აღმოჩნდა. მწარმოებლისგან ახალი ძვირადღირებული ჩარჩოს შეკვეთის, რომლის დამზადებას 3 წელი სჭირდებოდა, და მისი შეცვლისთვის საჭირო მასშტაბური სამუშაოების ნაცვლად გაანალიზდა მრუდმხარა-ბარბაცა მექანიზმის მუშაობისას წარმოქმნილი დინამიკური დატვირთვები. ამ ანალიზის საფუძველზე შეთავაზებულ იქნა მთავარი ელექტროძრავის ბრუნვის მიმართულების შეცვლა. ბრუნვის მიმართულების ცვლილება დინამიკური ძალების მდგენელთა მოქმედების მიმართულებას ცვლიდა და ჩარჩოს დაზიანებული უბნის პრაქტიკულად სრულად განტვირთვის საშუალებას იძლეოდა. გადაწყვეტა ეფუძნებოდა არა დეფექტური ადგილის ლოკალურ გაძლიერებას, არამედ ძალების გადანაწილებას აგრეგატის მთელ მექანიკურ სისტემაში. ამ გადაწყვეტილებამ შესაძლებელი გახადა კომპრესორის სრულფასოვანი და უსაფრთხო მუშაობის მთლიანად აღდგენა 10 სამუშაო დღის განმავლობაში. ჩარჩოს დაზიანებულ უბანზე ძაბვების კონცენტრაციის არარსებობა დადასტურდა ჩარჩოს დაზიანებული უბნის ტენზომეტრიული მონიტორინგით კომპრესორის მუშაობის სხვადასხვა რეჟიმში. Borsig-ის კომპრესორი რვარიგიანი, ექვსსაფეხურიანი, ოპოზიტური მანქანაა, რომლის წარმადობაა 25 000 ნმ³/სთ, აიროვანი ნარევის დაჭირხვნის წნევა — 320 ატმოსფერო, სიმძლავრე — 7,6 მგვტ, ხოლო მასა — 220 ტონა.

ინტერაქტიული სქემა. PDF-ის გახსნა ↗

NEUMAN & ESSER · 1999

დამოუკიდებელი თერმოდინამიკური ექსპერტიზა

1999 წელს NEUMAN & ESSER-ის კომპრესორის გაშვებისას გამოვლინდა ტექნოლოგიური პარამეტრების შეუსაბამობა დავალებულ მნიშვნელობებთან. კერძოდ, IV საფეხურის დაჭირხვნის ტემპერატურა დასაშვებ ზღვარს აღემატებოდა. მწარმოებელი ფირმის ინჟინრების მიერ გატარებულმა ღონისძიებებმა დადებითი შედეგი ვერ გამოიღო. დამოუკიდებელ ექსპერტად მიიწვიეს ლევან ართილაყვა. კომპრესორის პარამეტრების საფუძვლიანი თერმოდინამიკური ანალიზის შედეგად მან დაადგინა, რომ საბოლოო პარამეტრებით გამოთვლილი პოლიტროპის მაჩვენებელი შეკუმშული აირის იზოენტროპის მაჩვენებელს აღემატებოდა. მან დაასკვნა, რომ სისტემა გარედან თბებოდა, და შესთავაზა კომპრესორის ტექნოლოგიური სქემის შეცვლა აირის ნაკადის გადანაწილებით. პრობლემა გადაწყდა, ხოლო მწარმოებელმა ფირმამ პროექტირების ეტაპზე დაშვებული შეცდომა აღიარა.

ვიზუალიზაციის გახსნა ↗

04 — საერთაშორისო საქმიანობა

1993

ჩინეთი

საგარეო სავაჭრო გაერთიანება „ტეხმაშიმპორტის“ ხაზით მონაწილეობდა მეთანოლის წარმოების ობიექტზე სამონტაჟო ზედამხედველობასა და გამშვებ-გასამართ სამუშაოებში ჰეილუნძიანის პროვინციაში, ილანის რაიონში — დალიანხეში.

1995—1999

ბულგარეთი

მიწვეული იყო ტექნიკურ ექსპერტად და კონსულტანტად. ვრაცის კომბინატ „ხიმკოში“ სამუშაო დაკავშირებული იყო Nuovo Pignone-ის კომპრესორებთან, ხოლო სტარა-ზაგორაში — 1-Г ობიექტის მოწყობილობებთან.

ქიმიური სამრეწველო კომპლექსი — საერთაშორისო საინჟინრო და საექსპერტო საქმიანობა ქიმიურ საწარმოებში

05 — ჩერნობილი

1987 წლის 23 თებერვალი — 6 ივნისი

რადიომეტრიული ლაბორატორიის უფროსი

ლევან ართილაყვა სევეროდონეცკის სამხედრო კომისარიატმა მიავლინა ჩერნობილის ატომურ ელექტროსადგურზე ავარიის შედეგების ლიკვიდაციაში მონაწილეობის მისაღებად.

35810 სამხედრო ნაწილში იგი რადიომეტრიული ლაბორატორიის უფროსის მოვალეობას ასრულებდა. სამუშაო უშუალოდ უკავშირდებოდა რადიაციული კონტროლის უზრუნველყოფას და მოითხოვდა ტექნიკურ კომპეტენტურობას, ორგანიზაციულ პასუხისმგებლობასა და უსაფრთხოების რეჟიმის მკაცრ დაცვას.

მისი წვლილი აღინიშნა სარდლობის ოფიციალური მადლობით, რომელსაც, სხვებთან ერთად, გენერალ-პოლკოვნიკი რიახოვი აწერდა ხელს.

1987 წლის ორიგინალი დოკუმენტები გამოქვეყნებულია ცალკე ინტერნეტპუბლიკაციაში.

საარქივო დოკუმენტების გახსნა →

06 — სამეცნიერო-საწარმოო საქმიანობა

1995—2022

მუშაობა სამეცნიერო-საწარმოო ფირმა „ხიმმაშ-კომპრესორ სერვისში“

1995–2022 წლებში ლევან ართილაყვა, დირექტორ ლეონიდ ვლადიმერის ძე პანასოვსკისთან ერთად, სამეცნიერო-საწარმოო ფირმა „ხიმმაშ-კომპრესორ სერვისის“ ტექნიკურ დირექტორად მუშაობდა.

მათი ერთობლივი ხელმძღვანელობის წლებში ფირმამ ქიმიური, ნავთობქიმიური და მეტალურგიული საწარმოების მოდერნიზაციისა და რეკონსტრუქციის სამუშაოები შეასრულა როგორც უკრაინაში, ისე მის ფარგლებს გარეთ.

ფირმა არაერთხელ იქნა აღიარებული თავისი სამრეწველო დარგის ლიდერად.